Sögulegt jarðamat og forsendur landskiptalaga

Til að skilja landskiptalög Íslands er nauðsynlegt að kafa í sögulegt jarðamat. Jarðir voru metnar á mismunandi tímum, meðal annars 1847, 1861 og 1922, og þessi mat höfðu afgerandi áhrif á skattlagningu, eignarrétt og skiptingu lands.

Jarðamat 1861 var unnið við allt aðrar samfélagslegar og efnahagslegar aðstæður en nú þekkjast. Samt sem áður eru niðurstöður þess enn notaðar sem grundvöllur í lagatúlkun og stjórnsýslu. Þetta vekur spurningar um hvort rétt sé að byggja nútímalegar ákvarðanir á forsendum sem eru yfir 150 ára gamlar.

Skattmat og jarðabækur gefa innsýn í hvernig jarðir voru skilgreindar sem heildir, ekki sem sundurlaus svæði. Þegar nútíma túlkun brýtur þessar heildir niður, er hætta á að rangt sé farið með sögulegan veruleika og eignarrétt landeigenda.

Endurskoðun á forsendum landskiptalaga er því nauðsynleg. Hún ætti að byggja á heildstæðri greiningu sögulegra gagna, lagasögu og raunverulegra áhrifa laganna á fólk og land í dag.