Glámskyggni dómstóla og eignarréttur landeigenda

Eitt af stærstu álitamálum í íslenskum eignarrétti snýr að því hvernig dómstólar hafa túlkað landskiptalög og réttindi landeigenda í gegnum tíðina. Ítrekað hefur komið í ljós að dómar byggja á þröngri sýn á sögulegar forsendur jarðeignar, sem leiðir til niðurstaðna sem ganga gegn bæði eignarrétti og réttlætiskennd almennings.

Í mörgum málum hefur verið horft fram hjá því hvernig jarðir voru metnar og skráðar á 19. og byrjun 20. aldar. Skattmat, jarðabækur og eldri skjöl gefa skýra mynd af því hvernig eignarréttur var skilgreindur á sínum tíma, en þau gögn fá oft takmarkað vægi í dómsniðurstöðum nútímans.

Þessi þróun vekur upp spurningar um hvort dómstólar séu nægilega meðvitaðir um sögulegt samhengi laganna sem þeir túlka. Þegar eignarréttur er skertur með dómsúrskurðum án fullnægjandi rökstuðnings byggðum á frumgögnum, er hætta á að traust á réttarkerfinu rofni.

Nauðsynlegt er að endurskoða hvernig slík mál eru tekin fyrir og tryggja að söguleg gögn og raunverulegar forsendur landskiptalaga fái það vægi sem þau eiga skilið.